Τετάρτη, 26 Μαρτίου 2014

ΥΔΡΟΜΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ Ι.Γκέλσης,Γ.Κουβάτση



ΥΔΡΟΜΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ


Η ιδιαίτερη αξία της υδρομουσικοκινητικής έγκειται στο γεγονός ότι ο θεραπευτής διαμορφώνει ένα πλαίσιο στο οποίο θα λάβει χώρα μία δυναμική και άμεση αλληλεπίδραση με το παιδί, μέσω του προτεινόμενου μουσικοκινητικού παιχνιδιού ή του  αυτοσχεδιασμού. Το αποτέλεσμα του αυτοσχεδιασμού θα αποκαλύψει τη νοητική και συναισθηματική του οργάνωση, χωρίς τη μεσολάβηση άλλων μέσων όπως για παράδειγμα της γλώσσας, η οποία προϋποτίθεται σε άλλες μεθόδους θεραπείας. Έχει τονιστεί ότι ο αυτοσχεδιασμός του θεραπευόμενου σε μία μουσικοθεραπευτική συνεδρία είναι η ίδια η έκφραση της ύπαρξής του στον κόσμο (Aldridge, 1989).


Ειδικότερα, στις περιπτώσεις παιδιών με αυτισμό ή άλλες διαταραχές αυτιστικού τύπου οι οποίες συχνά χαρακτηρίζονται από απουσία λεκτικής συμπεριφοράς καθώς και έντονες τάσεις απομόνωσης, ο θεραπευτής οριοθετεί μεν την έναρξη και τη λήξη της συνεδρίας, στο υπόλοιπο διάστημα όμως, επιτρέπει στο παιδί να δράσει ελεύθερα και να ανταποκριθεί το ίδιο, εάν το θελήσει, στο άκουσμα του και στις υποδείξεις του. Η οποιαδήποτε προσπάθεια εκ μέρους του υδρομουσικοθεραπευτή να επικοινωνήσει με ένα παιδί που υποφέρει από τέτοιου είδους διαταραχή είναι πολύ πιθανό να το οδηγήσει σε μεγαλύτερη απόσυρση. Από την άλλη πλευρά, ένα παιδί που παρουσιάζει συναισθηματικές διαταραχές μπορεί να αισθανθεί πιο άνετα και να συγκεντρωθεί περισσότερο σε από κοινού δραστηριότητες σε μία δομημένη συνεδρία όπου ο υδρομουσικοθεραπευτής προτείνει συγκεκριμένες δραστηριότητες.

Σε καμιά περίπτωση, δεν θα πρέπει να πάει το μυαλό κάποιου σε προκαθορισμένα προγράμματα υδρομουσικοθεραπείας, ακόμη και τα παιδιά που ανήκουν σε ίδιες «φαινομενικά» ομάδες (π.χ. σύνδρομο Down, συναισθηματικές διαταραχές κ.τ.λ.).

Κάθε παιδί αποτελεί για τον θεραπευτή μια ξεχωριστή και ιδιαίτερη περίπτωση. Η διάγνωση και μόνο της διαταραχής, δεν είναι το «κλειδί» για τον καθορισμό της παρέμβασης. Κάθε νέα συνεδρία πρέπει να διαφέρει από την προηγούμενη, πρέπει να έχει ξεκάθαρα δομημένους στόχους και πάνω απ’ όλα θα πρέπει να ανταποκρίνεται στην διάθεση του παιδιού την συγκεκριμένη ημέρα.

Έτσι, λοιπόν θα ήταν λάθος να θέσουμε αυστηρά όρια έναρξης και λήξης της συνεδρίας. Θα μπορούσαν να υπάρξουν προγράμματα διάρκειας μιας ώρας και άλλες πάλι φορές να χρειάζονταν να μείνουμε με το παιδί μέσα στο νερό απλά και μόνο κάποια λεπτά, χωρίς να το «φορτίσουμε» με την εφαρμογή κάποιου προγράμματος, γιατί εκείνη την ημέρα το παιδί δεν έχει διάθεση ή είναι εκνευρισμένο.

Ο χώρος διεξαγωγής εξαρτάται από τις ιδιαιτερότητες της ομάδας των παιδιών. Υπάρχουν παιδιά που χρειάζονται για την καλύτερη απόδοση τους περιορισμένο χώρο, διότι οι μεγάλες πισίνες ή η θάλασσα τους προκαλούν μεγάλη ανασφάλεια και διάσπαση προσοχής (π.χ. τυφλοί), ενώ άλλα πάλι, η παρουσία μεγάλων χώρων αποτελεί κίνητρο χαράς για την διενέργεια σύνθετων δραστηριοτήτων.  

Για τον καθορισμό μιας ατομικής ή ομαδικής υδρομουσικοκινητικής συνεδρίας  απαραίτητη προϋπόθεση αποτελεί η αξιολόγηση κάθε παιδιού ξεχωριστά. Σ’ αυτήν την φάση οι πληροφορίες που θα συλλέξει ο θεραπευτής από την οικογένεια είναι πολύτιμες και δεν θα πρέπει σε καμιά περίπτωση να υποτιμηθούν και να δοθεί έμφαση μόνο στα τεστ αξιολόγησης. Είναι βασικό ο υδρομουσικοθεραπευτής να έχει την ευκαιρία να διαθέσει όσες συνεδρίες θεωρεί απαραίτητες για μια σωστή και πλήρη αξιολόγηση και κυρίως όταν υπάρχει η προοπτική τοποθέτησης του παιδιού σε ένα ομαδικό πρόγραμμα. Δεν θα πρέπει να ξεχάσουμε την ιδιαίτερη αξία των συχνών επαναξιολογήσεων σε τακτά χρονικά διαστήματα, ώστε να θέτονται οι νέοι στόχοι της παρέμβασης. Ο απώτερος σκοπός είναι η μικτή συνεδρία. Δηλαδή η συμμετοχή παιδιών με και χωρίς αναπηρίες, ο χωρισμός σε μικτές ομάδες και η δημιουργία συναγωνιστικών παιχνιδιών.

Υπάρχουν παιδιά, όμως, που δεν θα μπορέσουν ποτέ να συμμετέχουν σε μια οργανωμένη ομαδική συνεδρία λόγω π.χ. της έντονης διάσπασης προσοχής ή  λόγω επιθετικότητας. Θα ήταν λάθος του υδρομουσικοθεραπευτή ή ακόμη και της οικογένειας του παιδιού μια εσπευσμένη προσπάθεια επιβολής του παιδιού σε ομαδικό πρόγραμμα. Ίσως ήταν και μια καταλυτική κίνηση ώστε από εκεί και πέρα το παιδί να οδηγηθεί σε άρνηση για να ξαναμπεί στο νερό.

Ιδιαίτερο στοιχείο για την επιτυχία μιας τέτοιου είδους παρέμβασης αποτελεί η παρουσία και η ενεργό συμμετοχή των συνοδών μέσα στο νερό. Εξάλλου, πολλές φορές αυτοί είναι αναγκαίοι, ώστε να εξασφαλίσουν την ασφάλεια των παιδιών κατά την εκτέλεση του προγράμματος. Επιπλέον, στόχος τους είναι η παρότρυνση και η ενθάρρυνση των παιδιών για μια έντονη συμμετοχή στις δραστηριότητες που επιτελούνται κάθε φορά.

Οι δραστηριότητες που συνήθως περιλαμβάνονται σε μία υδρομουσικοθεραπευτική συνεδρία είναι το τραγούδι, η ακρόαση, η κίνηση στο ρυθμό της μουσικής, η εκτέλεση απλών μουσικών έργων, η μίμηση και ο αυτοσχεδιασμός.

 

Το Υλικό


Το υλικό που χρησιμοποιείται στις υδρομουσικοθεραπευτικές συνεδρίες περιλαμβάνει παιδικά τραγούδια, οργανικά κομμάτια διαφόρων συνθετών, παραδοσιακά, λαϊκά, μοντέρνα τραγούδια Ελλήνων και ξένων ερμηνευτών αλλά και μουσικά όργανα κατασκευασμένα από πλαστικό, ξύλο η ακόμη και  μέταλλο  με την δυνατότητα να επιπλέουν στο νερό. Τα όργανα που αντενδεικνύονται είναι τα έγχορδα.

Ανάλογα με το περιεχόμενο των τραγουδιών ακολουθεί και η λειτουργία που επιτελούν. Συναντούμε ποικίλα είδη παιδικών τραγουδιών ή οργανικών κομματιών τα οποία χρησιμοποιούνται στη μουσικοθεραπεία: τραγούδια χαιρετισμού (καλωσόρισμα ή αποχαιρετισμός), αφηγηματικά, εκδραμάτισης, κίνησης, τραγούδια που περιέχουν γλωσσικές ή αριθμητικές έννοιες (π.χ. αντίθετα, καταμέτρηση), τραγούδια σωματογνωσίας καθώς και τραγούδια ή μουσικά κομμάτια τα οποία χρησιμοποιούνται για να συνεργαστούν, να χορέψουν ελεύθερα ή και να ηρεμήσουν τα παιδιά.

Υλικό που είναι τόσο απαραίτητο όσο και η μουσική, είναι τα σωσίβια γελέκα,  τα μαξιλάρια με αέρα και οι ζώνες από αφρολέξ, απαραίτητα για την ασφάλεια των παιδιών. Η χρήση τους πρέπει να επιβάλλεται, είτε η συνεδρία είναι ατομική, είτε είναι ομαδική.

  Στην υδρομουσικοθεραπεία μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε διάφορα είδη υδρογυμναστικής που υπάρχουν στην αγορά όπως σωλήνες από αφρολέξ (τα γνωστά μακαρόνια) που είναι πολύχρωμα και πολύ διασκεδαστικά, βαράκια από αφρολέξ, σανίδες κολύμβησης, μπάλες, φούσκες, στεφάνια, ρολά κ.α.

Μουσικοκινητικές Δραστηριότητες


Οι δραστηριότητες αυτές αφορούν παιδιά με διαφόρων ειδών αναπηρίες και αισθητηριακές διαταραχές και συνδυάζουν την δημιουργική χρήση λόγου, κίνησης, οργάνων μουσικής, τραγουδιών και ακρόασης όπου μέσω της μίμησης, της εξερεύνησης και του αυτοσχεδιασμού, στόχοι μας είναι: η επίδραση στις κινητικές, αισθητηριακές και μαθησιακές δεξιότητες του παιδιού, η ανάπτυξη βασικών δεξιοτήτων, η αυτοέκφραση, η τροποποίηση συμπεριφοράς, η επικοινωνία, η εγκατάσταση διαπροσωπικής σχέσης, η γνώση, ο σωματικός, συναισθηματικός και αισθητηριακός έλεγχος, να κερδίσει την χαμένη αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση του. Όταν μάλιστα το group της συνεδρίας είναι μικτό, τότε ο στόχος της κοινωνικοποίησης έχει επιτευχθεί στο μέγιστο!

Χαρακτηριστικά και σκοπός της Υδρομουσικοκινητικής:

  1. Βελτίωση των αδρών και λεπτών κινητικών δεξιοτήτων:

Η μουσικοθεραπεία σε συνεργασία με την κίνηση μέσα στο νερό προσφέρει μια πάρα πολύ καλή μορφή άσκησης με ανεξάντλητες ευκαιρίες για κινητικές δραστηριότητες ποικίλης δυσκολίας. Ο ρυθμός κινητοποιεί και δίνει ενέργεια σε έναν οργανισμό να αρχίσει και να σταματήσει μία κίνηση. Κατ’ αρχήν είναι σημαντική η απλή συμμετοχή του παιδιού σε τέτοιου είδους δραστηριότητες. Αργότερα, όταν βελτιωθεί ο έλεγχος των κινήσεων, το παιδί ενθαρρύνεται να συντονίζει τις κινήσεις του με το ρυθμό της μουσικής. Συγκεκριμένες κινητικές δραστηριότητες διευκολύνουν τη λειτουργία του κυκλοφορικού συστήματος και αυξάνουν το μυϊκό τόνο.

2.      Συντονισμός ακοής -όρασης -σώματος:

Η σειρά που τοποθετήθηκαν οι λέξεις δεν είναι τυχαία, το παιδί αρχικά ακούει τον ήχο, το τραγούδι, το παράγγελμα, στη συνέχεια ο θεραπευτής προτείνει μία ποικιλία ευχάριστων αισθητηριακών ερεθισμάτων και τέλος το παιδί μιμείται την κίνηση. Έτσι παρατείνεται η διάρκεια της προσοχής του παιδιού.
H εκτέλεση ενός απλού μουσικού έργου με την συνοδεία ενός μουσικού οργάνου, απαιτεί το συντονισμό ματιού-χεριού. Κάθε φορά που το παιδί εκτελεί με επιτυχία μία τέτοιου είδους συντονισμένη κίνηση, η μουσική που το ίδιο παράγει το ενισχύει να επαναλάβει την κίνηση αυτή.

  1. Βελτίωση της ικανότητας για ακουστική διάκριση:

Προϋπόθεση για την κατανόηση του λόγου είναι η ικανότητα διάκρισης μεταξύ των ήχων.
Συγκεκριμένα μουσικά παιχνίδια στο πλαίσιο της μουσικοθεραπείας απαιτούν από το παιδί να διακρίνει μεταξύ ήχων με σύντομη και μεγαλύτερη διάρκεια, χαμηλή ή υψηλή ένταση, χαμηλό ή υψηλό τόνο. Η εξάσκηση της ικανότητας διάκρισης ήχων που επιτυγχάνεται στη μουσικοθεραπεία μπορεί να επαυξήσει την προσφορά της λογοθεραπείας.

4.      Βελτίωση των επικοινωνιακών δεξιοτήτων:

Προϋπόθεση για μία οικεία διαπροσωπική επαφή είναι το μοίρασμα θετικών και αρνητικών συναισθημάτων. Παιδιά που υποφέρουν από αναπτυξιακές διαταραχές έχουν περιορισμένες επικοινωνιακές δεξιότητες, οι οποίες δεν τους επιτρέπουν να εκφράσουν τα κάθε είδους συναισθήματα που βιώνουν, όπως και τα φυσιολογικά παιδιά. Η υδρομουσικοκινητική συνιστά ένα μη απειλητικό μέσο με το οποίο τα παιδιά μπορούν να εκφράσουν με αμεσότητα τα συναισθήματά τους και την κίνηση τους, γιατί  η επαφή με το νερό, είναι διασκέδαση! Επιπλέον, μαθαίνει να υπακούει σε οδηγίες, ενώ αρχίζει και το ίδιο να αναλαμβάνει πρωτοβουλίες επικοινωνίας.

5.      Γνωριμία του σώματός μας δια μέσου του λόγου, του ρυθμού και της κίνησης:

Μέσα από μουσικοκινητικά παιχνίδια τα παιδιά έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν το σώμα τους (σωματογνωσία), να κατανοήσουν την κίνηση, να γίνουν κυρίαρχοι στον συνδυασμό αλλά και στο συντονισμό  των κινήσεων του σώματος τους.

6.      Ανακάλυψη  διαφορετικών διαστάσεων του σώματος:

Με την βοήθεια των μουσικοπαιχνιδιών, έχουμε την δυνατότητα να δημιουργήσουμε ήχους με το σώμα μας. Είτε χτυπώντας παλαμάκια, χτυπώντας τα χέρια μας στα γόνατα, τα πόδια μας κάτω, είτε χτυπώντας με τα χέρια μας το νερό, φυσώντας την επιφάνεια του νερού, φυσώντας μέσα στο νερό, δημιουργώντας «βροχή». Ανακαλύπτει με ασφάλεια και  ευκολία την τρίτη διάσταση της κίνησης. Το ρολάρισμα, την οριζόντια περιστροφή γύρω από το σώμα του και τον στροβιλισμό. Έτσι δίνουμε στο παιδί την ευκαιρία να αντιληφθεί διαφορετικά το περιβάλλον του και να ασκηθεί στην κατάκτηση της ισορροπίας του.

Όπως καταλαβαίνουμε από τα παραπάνω η μέθοδος αποτελεί μία ολιστική παρέμβαση στα άτομα που ζουν κάτω από οποιαδήποτε μορφή αναπηρίας, εκμεταλλεύεται  κάθε δυνατότητα της φύσης και του ανθρώπινου οργανισμού, προσπαθώντας να κερδίσει τα μέγιστα!

Η εργασία είναι των φυσικοθεραπευτών Γκέλση Ιωάννη και Κουβάτση Γεωργία (N.D.T.-PNF).

Βιβλιογραφία:
  1. Hydrotherapy – principles and practice, Margaret Reid Campion.
  2. Aquatic Rehabilitation, Richard G. Ruoti, Danid M. Morris, Andrew J. Cole.
  3. Η μουσικοθεραπεία στην πρώιμη παρέμβαση: Θεωρητικό υπόβαθρο και πρακτικές εφαρμογές, Χριστίνα Παπαηλιού.
  4. Οι μουσικοκινητικές δραστηριότητες ORFF ως μέσο υποστηρικτικής παρέμβασης στην εξελικτική ανάπτυξη των παιδιών, Μουσικοθεραπευτικές προεκτάσεις, Δημήτρης Αντωνακάκης.


 


Δεν υπάρχουν σχόλια :

Δημοσίευση σχολίου